Secdegulleri.Net-

��kinin Haram K�l�nmas�n�n Hikmetleri

“��kinin haram k�l�nmas�n�n hikmetleri nelerdir? ��ki i�en namaz k�labilir mi? ��ki i�tikten sonra k�rk g�n namaz k�l�nmaz deniyor, do�ru mu?”

Az� veya �o�u sarho�luk veren her i�ecek dinimizde i�ki diye adland�r�lmaktad�r ve her t�r i�kinin az� da, �o�u da haramd�r. ��kiyi haram k�lan �yet, bunun gerek�esini de, hikmetini de a��klam��t�r: “Ey �man edenler! ��ki, kumar, putlar ve fal oklar� ��phesiz �eytan i�i pisliklerdir. Bunlardan ka��n�n ki, saadete eresiniz. ��phesiz �eytan, i�ki ve kumar y�z�nden aran�za d��manl�k ve kin sokmak ve sizi Allah’� anmaktan ve namaz k�lmaktan al�koymak ister. Art�k bunlardan vazge�ersiniz de�il mi?” 1

Bu �yette ge�en hikmetleri k�saca a�mak gerekirse:

��kinin ruh �zerindeki zararlar�: Zihin, dikkat, �uur ve irade �zerinde korkun� da��n�kl�klara sebep olur. �iddetli �mitsizlik ve karamsarl�k do�urur. Dikkat, �uur ve iradenin zay�flamas�yla kavgalara, cinayetlere, aile ge�imsizliklerine, nice yuvalar�n y�k�lmas�na, nice dostluklar�n bozulmas�na, nice ac� trafik kazalar�na ve nice asayi�i ihl�l edici fiillere sebep olur.

��ki, fertte ve toplumun b�nyesinde, sosyal ve iktis�d� hayatta kapanmaz yaralar a�ar, ac� fel�ketler do�urur. Aile nafakas�n� i�kiye verenler, faydas�z ve bo� yere harcama yaparak israf etmi� olmakla beraber, aile ve �ocuklar�n�n hakk�n� da yemi� olmaktad�r.

��kinin sa�l�k a��s�ndan zararlar� ise:

��ki; sinir sisteminde, beyin damarlar�nda, omurilik ve �evre sinirlerinde �ok b�y�k ve �ok �abuk y�prat�c� ve olumsuz tesirler yapar. Beyin �zerinde �ld�r�c� darbeleri vard�r. Beyin sinirlerini zedeleyerek k�sm� fel�lere ve muhtelif hastal�klara sebep olur. G�z sinirlerini tahrip ederek g�zlerin bozulmas�na sebep olur. Kalp h�crelerini zedeler ve yorar. Kalp h�crelerinde meydana gelen yorgunluk, “miyokard” denilen kalp adalesinin eskimesine ve y�pranmas�na yol a�ar. B�brekte yara a�ar, kan�n s�z�lmesini aksat�r. Yaral� b�brek idrardaki zehirleri s�zemez hale gelir. Bu zehirli maddeler kana kar��r ve “�remi” denilen kan zehirlenmesine yol a�ar. Damarlarda kire�lenme meydana getirir. Bu ise erken bunamaya sebep olur. H�creleri uyu�turur, v�cudun hastal�klara kar�� mukavemetini k�rar. Karaci�erin, kan y��lmas�yla �nce b�y�mesine, sonra b�z�lmesine yol a�ar.

Netice itibariyle i�ki i�mek, hayat�na k�ymet veren, kazanc�n�n de�erini bilen, kul hakk�n� g�zeten ve sa�l��na �nem veren ak�ll� kimselerin yapaca�� ey de�ildir. Nitekim Peygamber Efendimiz (asm), “��ki b�t�n k�t�l�klerin anas�d�r”2 buyurmu�tur.

��kinin uhrev� zararlar� fizik� ve sosyal b�nyemiz �zerinde de�il;—Allah affetmedi�i takdirde—benli�imiz, ki�ili�imiz, karakterimiz, varl��m�z, maneviyat�m�z, ebed� �mitlerimiz, saadetimiz ve sevincimiz �zerinde tam bir y�k�m getirir. ��nk� Allah’�n a��k nehyine ve yasa��na kar�� duyars�z kal�nm��t�r.

��ki b�y�k g�nahlardand�r. Ancak Allah’�n aff�, merhameti ve ma�fireti geni�tir. Kim g�nah� terk eder ve Allah’a d�nerse, Allah’�n af ve ma�firetinin—in�—onunla olaca��na dair kuvvetli haberler ve m�jdeler vard�r. Allah b�t�n g�nahlar� ba��lar ve siler.3 Yeter ki kul, Rabb’ine bir ad�m ats�n.

Yeter ki kul haram� hel�l, hel�l� haram saymas�n ve hi�bir �eyi ortak ko�mayarak O’na d�ns�n, tevbe etsin; yerle g�k aras� g�nahlar� da olsa, Allah affeder.4

��kili iken veya sarho�ken namaz k�l�nmaz. Fakat sarho� de�ilken, ne okudu�unu ve ne s�yledi�ini bilmek �art�yla, namaz k�l�n�r. Halk aras�nda i�ki al�nd�ktan sonra k�rk g�n namaz�n kabul olmayaca�� veya i�ki alan�n k�rk g�n namaz k�lamayaca�� tarz�ndaki h�k�m do�ru de�ildir.

Sarho�luk ge�tikten sonra pi�manl�k duyulabilir, bir daha i�ki kullanmayaca��na dair Allah’a

i�tenlikle s�z verilebilir, tevbe ve isti�far yap�labilir ve tabi� ki namaz k�l�nabilir. Kul ile Allah aras�na kim girebilir ki?

Dipnotlar:

1- M�ide S�resi, 5/90, 910

2- Suy�t�, C�mi’�s-Sa��r, 2/12

3- Z�mer S�resi, 39/53

4- Riy�zu’s-S�lih�n, 412

S�leyman K�SMENE 23.01.2008

E-Posta: fikihgunlugu@yeniasya.com.tr

Sigara Mekruh mudur?

�slam’�n evrensel helal ve haramlar� Kuran-� Kerim’de ve onun a��klamas� olan s�nnette zikredilmi�tir. ‘Evrensel helal ve haram’ derken kastetti�imiz �ey, her zaman ve her mekana g�re genel ge�er olan helal ve haramlard�r. Sigara konusu gerek s�nnette, gerekse Kur’�n-� Kerim’de yer almaz. ��nk� Kur’an’�n indi�i zaman sigara denen bir �ey yoktu. Sigara XV. As�rdan sonra ortaya ��km��t�r.

�slam’�n temel kaynaklar�nda ad� ge�meyen bir �eyin h�km�n� anlamak i�in �slam’�n baz� genel kurallar� vard�r. Bunlardan birisi �udur: “E�yada aslolan, ibahad�r”. Yani, her �ey insanlar i�in yarat�lm��t�r. Baz� �eylerin ise haram oldu�u a��klanm��, b�ylece h�km� bildirilmeyen �eyler de helal olarak kalm��t�r demektir. Bir di�eri de �udur: “Temiz ve g�zel olan �eyler helaldir, pis ve zararl� �eyler ise haramd�r”.

Bu iki genel kural, beraberce d��n�ld�� zaman sigara i�in kar��m�za ��yle bir sonu� ��kar: Sigara hakk�nda kaynaklarda bir �ey s�ylenmedi�ine g�re onun hakk�nda h�k�m verebilmemiz i�in onun pis ve zararl� olup olmad��na bakmal�y�z: E�er onun pis ve zararl� oldu�unu s�yleyebilece�imiz �zellikleri varsa haram oldu�una, yoksa, helal oldu�una h�kmetmeliyiz.

��te bu metodik anlay�� sebebiyle tarihte baz� �slam alimleri sigaran�n helal/mubah oldu�u h�km�ne varm��lard�r. ��nk�, demi�lerdir, biz sigaran�n bir zarar�n� g�rm�� de�iliz, �u halde onun haram oldu�unu s�yleyemeyiz. E�er bir g�n zararl� oldu�u ortaya ��karsa biz de ona g�re h�k�m veririz. Oysa bu g�n sigaran�n 2000 civar�nda zehir i�erdi�ini, pek �ok hastal��n sebebi oldu�unu, i�enlerin sadece kendilerine de�il, i�meyenlere dahi zarar verdiklerini bilim kesin olarak ortaya koymu�tur.

Bununla birlikte Hanef� gelenekte ��yle bir anlama metodu vard�r: “K�yasa/kurallara g�re haram olan, ancak Kuran-� Kerim’de ve s�nnette ad� ve h�km� a��k�a zikredilmeyen �eylere haram yerine, tahr�men mekruh demek daha uygundur. Ger�i bununla kastedilen de haraml�kt�r, ancak bir �eye haram ya da helal h�km� vermek sadece Allah’a (cc) ait bir hak oldu�u i�in, haram oldu�u kesinkes anla��lsa bile, Kur’an’da haram denmeyen �eylere nezaketen, tahrimen mekruh demek daha g�zeldir. ” Bu sebeple son d�nem Hanef�ler sigara i�in “tahrimen mekruh” h�km�n� tercih etmi�lerdir. “Tahr�men mekruh”, kanun h�km�nde kararname gibi, haram h�km�nde mekruh demektir.

Ayr�ca sigara insan�n kendisini tehlikeye atmas�d�r. Oysa Allah (cc): “Kendinizi kendi ellerinizle tehlikeye atmay�n” buyurmaktad�r. Bu sebeple sigara, insan�n kendisini tehlikeye atmas� demektir. Sigara i�mek ayr�ca �ok �nemli bir kul hakk�d�r, ��nk� i�enler i�meyenlere zarar vermekte ve onlar� rahats�z etmektedirler. Kul hakk�n�n affedilmesi de ancak, hakk� olan insanlar�n ba��lamas�na ba�l�d�r. Bunu temin etmek ise �ok zordur.

Sigaran�n h�km�?

T�t�n, 15. as�rdan sonra, �sl�m �lkelerine girmi�tir. O zamandan beri, �sl�m ulemas� onu i�menin h�km� �zerinde durmu�lard�r. ��yle ki:

a- B�z� �limler, t�t�n�n mubah oldu�unu s�ylemi�lerdir. Bunus�yleyenler, t�t�n�n zarar� olmad��n� ve ��ri' (�eriat� koyan, yani Allah) taraf�ndan yasaklanmad��n� ileri s�rm��lerdir.

Halbuki, bug�n t�t�n�n zararlar� ilmen kesin �ekilde ortaya ��km��t�r. Zarars�z oldu�u s�ylenemez. ��ri'nin yasaklamad��n� s�ylemek de do�ru olmasa gerektir. Zira S�ri', her haram� ismen tek tek zikretmemi�tir. H�k�m, sadece sarih ve husus� naslarla de�il, nas-larda ge�enlerin haram k�l�n�� illetlerine bakarak yap�lan k�yas ve istidlal yollar�yla da verilebilmektedir. Bu bak�mdan hakk�nda sarih nas olmayan bir nesne hakk�nda k�yas ve istidlal yoluyla bir h�k�m verilmesinde hi�bir m�ni yoktur.

b- B�z�lar� da sigara i�mek mekruhtur, demi�lerdir. Bunlar, k�yasla sabit bir h�kme, haram demekten �ekinmeleri ve sigaran�n zararlar� hakk�nda kesin bilgi sahibi olmamalar� y�z�nden bu h�km� vermi�lerdir.

c- B�z�lar� da sigara i�mek, �zellikle tiryakisi olmak haramd�r, demi�lerdir. Bunlar�n dayana�� ise, sigaran�n v�cuda zarar vermesi, israf olmas� ve nafaka m�kellefiyetinde darl��a yol a�mas� gibi sebeplerdir.

Bu 3 sebepten biri ger�ekle�ti�i yer ve durumda, sigara i�mek haramd�r. Bunlar ger�ekle�mez ise, mekruhtur.

�zellikle dindar ve uzman bir hekimin verece�i bir karar �ok �nemlidir. B�yle bir doktor bir kimseye sigaray� mutlaka terketmesini s�ylerse onun sigaray� i�emesi dinen de helal olmaz.

Ahmed �ahin

sorularlaislamiyet

Estetik Ameliyat C�iz mi?

Cenab-� Hak buyuruyor:

"Allah �eytana lanet etti ve o ��yle dedi "Onlar� mutlaka sapt�raca��m, mutlaka onlar� bo� kuruntulara sokaca�� ve onlara emredece�im, hayvanlar�n kulaklar�n� yaracaklar, onlara emredece�im: Allah'�n yarat��n� de�i�tirecekler." (Nisa Suresi 119)

Allah Resulu buyuruyor:

"Allah, i�reti sa� takana da takt�rana da, d�vme yapana da, yapt�rana da lanet etsin."

Bir kad�n Peygamberimize gelerek

"Ey Allah'�n resulu, k�z�m, k�zam�k ��kard�� i�in sa�lar� d�k�ld�. O'nu evlendirdim, kendisine peruk takabilirmiyim? dedi.

Allah Resulu "Peruk takana da takt�rana da Allah lanet etsin" buyurdu.

Di�er bir hadis-i �erifte:

"G�zellik i�in i�ne ile d�vme yapan ve yapt�ran kad�na, t�y yolan ve yolduran kad�na, di�lerini seyrekle�tiren ve Allah'�n yaratmas�n� bozan kad�na Allah lanet etsin."

Hadis-i �erifte "G�zelik i�in di�lerini birbirinden ay�ranlar" ifadesi meseleyi a��k bir �ekilde izah ediyor. Bir kad�n veya erke�in zaruret olmadan di�lerini inceltmesi, burnunu ve g��s�n� d�zelttirmesi, y�z�n� gerdirmesi Allah Resul�'n�n lanet ettikleri �eylerdir, haramd�r.

Ancak do�u�tan insan�n haareketine veya konu�mas�na zarar veren "alt� parmak, yap��k parmak veya yar�k dudak" gibi organlar d�zeltilebilir.

Ayr�ca konu�ma veya harekete zarar vermeyipte ruhsal y�nden zarar veren insan�n her girdi�i mecliste ba�kalar�n�n dikkatini �ekecek, kendini hakir g�sterecek, hissi veya psikolojik olarak kendisini �zd�rap i�inde b�rakacak �irkin bir yer varsa kendini �zen bu asli s�k�nt�y� giderme niyeti oldu�u m�ddet�e b�yle bir ameliyata mahsur yoktur.

Herhangi bir kaza sonucu meydana gelen yaralarda estetik ameliyatla eski durumuna getirilebilir.

Hi�bir zaruret olmadan yaln�z g�zellik maksad� ile yap�lan de�i�iklikler, ameliyatlar haramd�r.

Kaynak:

B�y�k Kad�n �lmihali, Rauf PEHL�VAN

K�rtaj Bebek Caiz mi?

K�rtaj yapt�ran ki�i c.c. huzurunda cinayetlemi yarg�lanacak.Ayr�ca k�rtaj edilen �ocuk ahirette nerededir ve annesini Allah c.c. ya �ikayet edecek mi?

“Kad�nlar�n�z�n hay�rl�s� �ocuk yapmaya elveri�li oland�r,” “Evlat kokusu Cennet kokusundand�r” ve “Hay�rl� evlat d�nyada nur, �hirette s�rurdur” mealindeki hadis-i �eriflerde �ocuk sahibi olmak te�vik edilmi�tir.

Bu meseleye bu kadar ehemmiyet veren dinimiz, �ocuk ana rahmine d��t�kten sonra do�uncaya kadar hep onu korumu�, anne-babaya da birtak�m mes’uliyetler y�klemi�tir. Hi�bir sebep yokken, keyf� ve mevhum sebepler ileri s�rerek “cenin” tabir edilen ana rahmindeki �ocu�un varl��na son vermeye m�saade etmemi�tir. B�yle bir su�u i�leyenleri “c�ni” olarak g�rm��t�r. ��nk� “cenin” bir insan mesabesindedir.

�ocuk canl� hale geldikten sonra art�k bir insan olarak kabul edildi�inden, onu d��rmek, bug�nk� t�bb� tabirle “k�rtaj” yapt�rmak, yeti�kin bir insan� �ld�rmek gibidir. �ayet hen�z “canl�” de�ilse; bu halde iken k�rtaj yapt�rmak ise, bir masumun hayata gelmesine m�ni olmak say�ld��ndan, yine b�y�k bir mes’uliyeti gerektirmektedir. Kendi g�zelli�ini d��nerek bu hatay� i�leyen kad�nlar� �mer Nasuhi merhum ��yle anlatmaktad�r:

“M�cerred gen�lik �a��n�n kendilerine verilmi� oldu�u g�zelli�i, taraveti (tazeli�i ) muhafaza arzusuyla bu cinayeti irtik�p edenler de canavar tabiatl� insanlar demektir. Acaba b�yle ta� y�rekli bir valide, do�urdu�u yavrusunu diri diri yiyen bir canavardan daha a�a�� bir mahiyette de�il midir?”

Hakl� gerek�elere dayanmadan k�rtaj yapanlar� “tazir” cezas�na �arpt�ran �sl�m hukuku, kendi imk�n ve �l��leri i�inde bu engelleyici tedbirleri alm��t�r. Fakat bu arada hakl� sebebe dayand�� zaman da, ruhsat taraf�n� ve ��kar yolu g�stermi�tir.

Ist�lahat-� F�khiyye Kamusu’nu esas alarak bu husustaki h�km� �u �ekilde �zetlememiz m�mk�n olacakt�r:

Muhakkak bir �z�r ve zaruret dolay�s�yla baz� ceninleri d��rmek cinayet say�lmayaca�� gibi, madd� ve m�nev� bir mes’uliyeti de gerektirmez. ��yle ki:

Hen�z �zas� belirmemi� olan bir cenin, annesinin hayat�na tesir edecek s�hh� bir sebepten dolay� t�bb� bir tetkik, muayene ve te�his sonunda ald�r�labilir.

Bu arada ��yle bir izah da getirilmektedir:

Bir kad�n kuca��nda s�t emen �ocu�u varken h�mile kalsa, bu arada yava� yava� s�t� kesilmeye ba�lasa, �ocuk s�te doymay�p a� kalsa, ailenin s�t anne tutmaya imk�n� da yoksa, bu arada �ocu�un hastalan�p �lme tehlikesi de vaki olacaksa; bu takdirde hen�z �ocu�u d��rmek caizdir. ��nk� bu �ekildeki bir cenin, te�ekk�l etmi� bir insan say�lmay�p et par�as� veya kan p�ht�s� h�km�ndedir. Kucakta bulunan �ocuk ise ya�ayan bir insand�r. Bu bak�mdan hayattaki �ocu�u korumak i�in k�rtaj yapt�rman�n mahzuru yoktur.(Ist�lahat-� F�khiyye Kamusu,3: 145-149. )

Ceninin olu�mamas� i�in anaya zarar vermeden her hangi bir metoda ba� vurmak caizdir. Yeter ki k�kten d�llenmeye son verecek bir metoda ba�vurulmas�n. Cenin olu�mu� ise durum de�i�ir. Gazali ve bir �ok Maliki alimlerine g�re ciddi bir mazeret olmadan ceninin ilk g�nlerinde de olsa k�rtaj yapmak haramd�r.

Baz� �sl�m hukuk�ular�na g�re de cenin �zerine 42 g�n ge�meden evvel k�rtaj yap�labilir. 42 g�n diyoruz; ��nk� M�slim'in rivayetine g�re nutfe �zerine 42 g�n ge�tikten sonra Cenab� Allah bir melek g�nderir, ona bi�im verir, kulak ve g�z�n� yapmaya ba�lar. Yani cenin �zerine 42 g�n ge�erse o art�k �ekillenme s�recine girdi�i i�in m�dahale etmek caiz de�ildir. (Halil G�NEN�, G�n�m�z Meselelerine Fetvalar II. 326)

Bu m�ddeti ge�tikten sonra k�rtaj yapt�rmak caiz de�ildir. ��nk� organlar� k�smen beliren cenin bir insan h�km�ndedir. Bu hale gelmi� olan bir cenini d��rmek canl� bir insan� �ld�rmekle ayn�d�r.

Yukar�da bahsi ge�en ruhsatla birlikte, bilhassa zaman�m�zda �ocuk eskiden oldu�u gibi anne s�t�ne muhta� olmadan da g�das�n� alabilmektedir. Bunun i�in �ayet �ocuk mamay� yiyebiliyor, ailenin b�t�esi de bu masraf� kar��layabiliyorsa, en uygun olan� k�rtaja ba�vurmamakt�r. Fakat �ocuk memeden kesildi�i takdirde hastalan�yor, zay�fl�yor, hatta hayat� bir tehlikeye d��yorsa, yukar�daki ruhsattan istifade edilebilir. Fakat her aile, en iyisi, kendi imk�n ve �artlar�n� nazara alarak bu h�k�mlerden istifade etmelidir.

Bu arada, anne-baba “k�rtaj” gibi istenmeyen bir �areye gerek kalmadan, �ocuk s�tten kesilinceye kadar azil ve do�um kontrol� yollar�yla daha tehlikesiz bir tedbire de ba�vurabilirler.

Selam ve dua ile...

Sorularla �slamiyet Edit�r

Kolonya ve Alkoll� Madde Kullan�m�

Kolonya, g�n�m�zde bilhassa g�zel koku ve temizlik gibi ama�larla yayg�n bir kullan�ma sahip alkol ihtiva eden s�v� bir madde olup genelde patates, kam��, m�s�r gibi maliyeti d��k ham maddelerden veya di�er sentetik yollarla �retilmekte ve i�erisindeki alkol oran� ayarlanabilmektedir. XVII. y�zy�ldan itibaren Avrupa'da kullan�lmaya ba�layan ve bug�n yayg�nla��p geni�leyerek b�y�k bir sanayi olu�turan kolonya ve bu kapsama giren parf�m, deodarant, sprey ve benzerlerinin dini h�km�yle ilgili tart��man�n sebebi ise, bu maddelerin az veya �ok alkol ihtiva etmesidir.

�slam dini sarho�luk veren nesnelerin sarho� olma kullan�lmalar�n� yasaklam��t�r. Sarho�luk veren baz� nesnelerde ihtilaf varsa da, �arap ve ondan mam�l olan i�kilerin i�ilmesinin haram oldu�u da ittifakla sabittir.

�slam hukuk�ular�n�n �o�unlu�una g�re, ne maksatla olursa olsun sarho� edici i�kilerin az�n�n da �o�unun da i�ilmesi haramd�r. B�yle olunca, i�ersinde alkol bulunan kolonyan�n ve benzeri maddelerin sarho� olmak maksad�yla i�ki olarak kullan�lmas�n�n haram oldu�u ve �slam dininin sarho� edici i�kilerle ilgili genel yasa��n�n i�ersine girdi�i a��kt�r.

Kolonyan�n i�ilmesi d��nda temizlik, serinleme, g�zel koku gibi de�i�ik ama�larla kullan�lmas� hususunda farkl� g�r��ler vard�r. Bu farkl� g�r��lerin kayna�� ise, sarho� edici �zellik ta��yan i�kilerin bizzat kendilerinin necis olup olmad�� tart��mas�d�r. Bu husutaki g�r��ler ��ylece �zetlenebilinir:

Baz� fakihler kar�� g�r��te olmakla birlikte �slam bilginlerinin b�y�k �o�unlu�una g�re �arap necistir: namaz�n s�hhatine engeldir. �arap d��nda kalan ve i�ildi�i zaman az� veya �o�u sarho�luk veren �eylerin necis oldu�una dair bir delil yoktur. Ebu Hanife ve Ebu Yusuf'un anlay��na g�re bunlar necis de�ildir; sarho�luk i�in i�ilkmeleri haramd�r, fakat elbiseye veya namaz yerine d�k�lmeleri halinde namaz�n ge�erlili�ini etkilemez.

�a��m�z�n b�y�k bilginlerinden Muhammed Hamdi Yaz�r bu hususu ��yle ifade ediyor: "Mesela; �zerine �arap, �ampanya ve arak, konyak d�k�lm�� olanlar herhalde y�kamad�k�a namaz k�lamazlar. Lakin, �z�m �arab�ndan mam�l olmayan ispirto, bira ve sair m�skirat i�ilmezse de elbiseye veya bedene s�r�lmesi de namaza mani olur diye iddia edilemez." (Hak Dini Kur!an Dili 1, 762-763)

Yukar�da �zetlenen bilgilerden anla��ld�� gibi �arap d��ndaki alkoll� i�kiler bizzat necis olmay�p, i�ilmeleri haramd�r. Fakat elbiseye veya namaz yerine d�k�lmeleri namaz�n sihhatine mani de�ildir. Kolonya da bu h�km�n i�ersine girer. ��memek kayd�yle de�i�ik ama�lar i�in kullan�lmas�nda Hanefi mezhebine g�re bir sak�nca yoktur.

Kaynak:

�lmihal, �slam ve Toplum, TDV, �slami Ara�t�rmalar Merkezi

Dinimizde d�rt evlili�e m�sade edilmesinin hikmeti nedir?

Hi� ��phesiz ki Kuran-� Kerim evrenseldir ve b�t�n zamana hitap eder. Ancak baz� insanlar baz� husular da o zaman�n �artlar� oyleydi demektedir. �zelliklede d�rt kad�nla evlilik hususunda bunu s�k duyar�z.

�slam dini Arabistan Yar�madas�na yay�ld�� s�rada bir k�s�m cahiliye adetleri de b�t�n tesirleriyle h�km�n� icra ediyordu. �slamiyet bunlardan baz�lar�n� tamamen kald�r�yor, baz�lar�n� mutedil hale getiriyordu. Bunlardan birisi de Cahiliye d�nemindeki s�n�rs�z kad�nla evlenme meselesi idi. �slamiyet gelmeden �nce Arap Yar�madas�nda erkekler, say� tahdidi olmaks�z�n, istedikleri kadar kad�nla evlenebilirlerdi.

��te Kur'an-� Kerim bu cahiliye adetine bir s�n�rlama getirdi. Azami olarak d�rde kadar evlenebilece�ini a��klad�. Cenab-� Hak “E�er han�mlar�n�z aras�nda adaleti yerine getiremeyece�inizden korkarsan�z, sadece bir tane ile yetinin.” buyurdu.(1)

Buna g�re, birden fazla evlili�i Kur'an tesis etmedi. Ancak daha �nce s�n�rs�z olan adedi s�n�rland�rd�. Mesela Giylan ismindeki Sahabi M�sl�man oldu�u zaman on han�mla evli idi. �slamiyeti kabul etti�inde d�rtten fazlas�n� bo�ad�.

�slamiyet her ne kadar bir�ok kad�nla evlenmeye m�saade etmi�se de, bir tek kad�nla evlenmeyi esas olarak kabul etmi�tir. Birden fazlas�na m�saade “ahlaki ve sosyal zaruretler” haline tahsis edilmi�tir. Bu durumda kad�nlar aras�nda adaletin �art oldu�u a��klan�rken ruhi temay�llerde e�it davranman�n pek m�mk�n olmad��na dikkati �ekilmi�tir: “Ne kadar isteseniz kad�nlar aras�nda adaletli davramaya g�� yetiremezsiniz” (2)

Cenab-� Hak bir ayette adaleti emrederken, di�er ayette de insanlar�n han�mlar� aras�nda adaleti ger�ek manada ger�ekle�tiremeyeceklerini a��klamas�, birden fazla kad�nla zaruret olmaks�z�n evlenmemeye i�aret i�indir.

Tarihin her devrinde milletler aras�nda ortaya ��kan kanl� sava�lar�n ac�mas�z tesiriyle erkek n�fusu azal�p, kad�n n�fusu bir ka� misli artar. B�yle bir durumda bir erke�in bir ka� kad�n� korumas� bir vazife olur. T�rkiye, Birinci D�nya, Almanya da �kinci D�nya Sava��ndan sonra bunu ya�am��t�r. Almanya'da �kinci D�nya Sava��ndan sonra kad�nlar�n say�s� erkeklerin �� kat� kadard�. Alman milleti �iddetli bir sosyal dengesizlik tehlikesiyle y�z y�zeydi. ��nk� kad�nlar�n hemen hemen ��te ikisi �aresizlik ve kimsesizlik i�inde bulunuyordu. B�ylece Almanya h�k�meti bir erke�in birden fazla kad�nla evlenmesine imkan tan�mak zorunda kal�yordu. Bir Alman Profes�r, Alman kad�n�n kurtulmas� i�in �slam�n bu ruhsat�n� kabul etmekten ba�ka �are olmad��n� �srarla belirtiyordu.

Almanya'n�n �kinci D�nya Sava�� sonundaki durumunda oldu�u gibi �ayet bir topluma bir erke�e kar�� kad�n bulunsa, problemin halledilmesi i�in �� durum s�z konusu olur:

1. Her erkek bir kad�nla evlenecek ve her �� kad�ndan ikisi aile hayat�n�, �ocuk sevgisini, annelik �efkatini tadamayacakt�r.

2. Her erkek bir kad�nla evlenecek ve di�er kad�nlarla gayr-� me�ru m�nasebetler kuracak; kad�n bu durumda yine aile hayat�n�, annelik �efkatini ve �ocuk sevgisini tadamayacakt�r.

3. Bir erkek birka� kad�nla evlenecek, me�ru daire dahilinde aralar�nda adalet prensiplerine riayet ederek haysiyet ve �ereflerini koruyacak, vicdani rahats�zl�ktan kurtaracakt�r. Toplum da cinsiyet ve nesep karma�as�ndan kurtulmu� olacakt�r.

Akl-� selim sahibi her insan ��nc� ��kk� kabul eder. ��nk� insan f�trat� bunu gerektirir.

�slam�n d�rde kadar kad�nla evlenmeyi bir ruhsat olarak g�stermesinin insan f�trat�na, akla ve hikmete uygun oldu�unu a��klayan Bedi�zzaman ��yle diyor:

“D�rde kadar taadd�d-� zevcat, tabiata, akla, hikmete muvaf�k olmakla beraber, �eriat bir taneden d�rde ��karmam��, belki sekizden d�rde indirmi�tir. Bahusus taadd�tte �yle �erait [�artlar> koymu�tur ki, ona m�raat etmekle [uymakla> hi�bir mazarrata m�eddi olmaz (hi�bir zarara sebep olmaz). Baz� noktada �er olsa da ehven-i �erdir. Ehven-i �er ise bir adalet-i izafiyedir. Heyhat! Alemin her halinde hayr-� mahz olamaz.” (3)

Kaynaklar:

1. Nisa Suresi,3

2. Nisa Suresi,129

3. M�nazarat,69

Kaynak: Mehmed Paksu �a��n Getirdi�i Sorular

Selam ve dua ile...

Sorularla �slamiyet Edit�r

Ka� almak, k�l yoldurmak caiz midir?

Cenab-� Hak her insan� ayr� bir g�zellikte yaratm��t�r. Birlik m�hr�n�n a��k�a okundu�u insan simas�ndaki g�zellik, f�tr� ve tabi� olan�d�r. Bunu muhafaza etmek, sahip oldu�u �zellik ve g�zelliklere ��kredip, Allah'�n uygun g�r�p ihsan etti�i kadar�na raz� olmak kullu�un bir derecesi ve i�aretidir.

Bunun i�in hayat� ve zarur� bir maslahat yoksa, v�cutta bulunan mevcut durumu de�i�tirmeye gitmemek l�z�md�r. ��nk� b�yle rast gele yap�lan bir tasarruf insan� a��r bir mes'uliyet alt�na sokabilir.

Bir zaruret yokken insan bedeni �zerinde yap�lan de�i�iklikleri �iddetle yasaklayan Peygamberimiz (a.s.m.), ba��na il�ve sa� takana, cildine d�vme yapana ve yapt�rana, g�zelle�tirmek maksad�yla di�ini inceltip seyrekle�tirene, ka� ve kirpiklerini yolan kad�nlara, Allah'�n yaratt�klar�n� de�i�tirdikleri i�in ilahi rahmetten uzak kalm�� olacaklar�n� bildirmi� ve ikazda bulunmu�tur.

F�k�h alimleri bu hadisten hareket ederek y�z�nde sakal ve b�y�k biten kad�n�n onlar� gidermesinin caiz olaca��n�; ancak ka�lar� inceltmenin, tabi �eklinden ��karman�n, kirpikleri d�zeltmenin veya takma kirpik kullanman�n caiz olmad��n� belirtirler. ��nk� di�, ka� ve kirpik birer aza mesabesindedir. Asl�nda olmay�p sonradan biten y�zdeki k�llar ise bu s�n�fa girmedi�inden, kad�n�n bunlar� gidermesin de bir mahzur g�r�lmemektedir. Ayn� �ekilde kad�n�n baca��ndaki k�llar� gidermesinde de bir mahzur yoktur. ��nk� bu ka� gibi bir uzuv mesabesin de de�ildir.

F�k�h kitaplar�na bakt��m�zda �u h�km� g�rmekteyiz:

– Kad�n� �irkinle�tiren y�zdeki t�yler al�n�r. Erkeklerde g�r�len sakal, b�y�k gibi �eylerin kad�nlarda g�r�lmesi halinde; al�nmas� c�izdir.

“�bn-i �bidin, sakal ve b�y��n kad�nda f�trat olmad��n�, bu sebeple (e�er ��karsa) kesilmesinin (m�stehab) olaca��n� beyan etmi�tir!

Bu k�llar� gidermenin en uygun yolu t�ra� olmak de�il, a�da, pudra veya benzeri t�bb� �eylerle yolmakt�r.” ( Kad�n �lmihali, M�r�ide Uysal, s. 370)

Anla��lan odur ki, dindar han�m�n kendini beyine kar�� cazip duruma getirmesi m�stehabd�r. Beyini yabanc�lar�n cazibesinden korumu� olma hikmeti de vard�r bunda.

Ka�lar�n aras�nda ya da ka�lar�n kenarlar�nda biten k�llara gelince:

“Normal kad�n ka��n�n bir �ekli (normal say�lan �ekilleri) vard�r. Bunlar�n d��na ��kan, g�ze sakil (�irkin) gelen, sahibini �irkin g�steren ve bu y�zden onu rahats�z eden fazla k�llar al�nabilir. Normal ka�lar�, modaya uyarak inceltmek, yerlerini de�i�tirmek... caiz g�r�lmemi�tir.” (Prof. Dr. Hayreddin Karaman)

Kad�nlar�n y�zlerindeki k�llar� yolmas�, ka�lar�n� inceltmesi, kirpiklerini uzatmas� konusunun �er'i h�km� �slam alimlerini bir hayli me�gul etmi�tir. Hz. Peygamber'in (sas) bu konu ile ilgili bir hadisinde; "Allah y�z t�ylerini yolan ve yolduran kad�na lanet etsin." (Buhari, 'Libas', 84; M�slim, 'Libas', 120) buyurmu� olmas�, bu ifadenin hangi fiilleri kapsad�� slam hukuk�ular� aras�nda tart��ma konusu olmu�tur.

Alimlerin �o�una g�re; kad�n�n kocas�na g�zel g�z�kmek i�in ve onun izni ile y�z�nde, kad�nlara mahsus olmayan t�ylerin (sakal, b�y�k t�yleri) bitmesi halinde bunlar� almas�, g�zelle�mek i�in makyaj yapmas�, ka�lar�n�n etraf�ndaki da��n�k t�yleri (iki ka� aras�, etraf�) almas� caiz olup, hadisteki yasak, kad�n�n d��ar� ��kmak i�in, yabanc�lar i�in y�z k�llar�n� yolmas� ve ka�lar�n� almas� ile ilgilidir.

Malikiler ve bir grup alim ise, bunu yarat�l�� de�i�tirme olarak de�erlendirdi�inden hi�bir �ekilde caiz g�rmemekte veya mekruh saymaktad�r.

Sonu� olarak, hadiste yasaklanan k�l koparmay�, herhangi bir hastal�k veya illet sebebiyle kad�n�n y�z�nde sonradan biten ve y�z�n� �irkinle�tiren y�z k�llar�n� (sakal, b�y�k k�llar�) koparma de�il de, ba�kalar�na g�zel g�r�nmek maksad�yla ka�lar� inceltmek veya yukar� kald�rmak i�in ka� k�llar�n� yolmak, almak olarak anlamak daha do�rudur.

�nsan, Allah'a inand��, inanmas� �l��s�nde Rabb'inin kendisine emanet etti�i v�cudundan �t�r� sayg�l� olmas�, nimetlerine ��k�rle kar��l�k vermesi gere�indendir. Bunun i�in M�sl�man han�m�n, Allah'�n (cc) y�z�ne verdi�i g�zelli�i bozmadan muhafaza etmesi esere olan sayg�s�n�n, ruh ve g�n�l huzurunun manevi ��lt�s�n� y�z�ne aksettirerek g�zelli�ine g�zellik katabilmesi ise, eserin sahibi Y�ce Allah'a olan sevgisinin ifadesidir. (Dr. Jale �im�ek)

Selam ve dua ile...

Sorularla �slamiyet Edit�r

Dua'n�n �nemi

"De ki: Sizin duan�z olmasayd� Rabbim size de�er verir miydi?…"(Furkan Suresi, 77) Dua eden sevgili kuldur.

Mesnevi’de deniyor ki: Adam�n birisi, her gece kalk�p namaz k�l�yor, Allah’� an�yor, Ona dua ediyor, yalvar�p yakar�yordu. �eytan ona bir g�n vesvese verir: “Ey ahmak ki�i, her gece, Allah demenin, Onu zikretmenin ne anlam� var ki? Sabaha kadar uykusuz kal�p yalvar�yorsun, b�t�n kap�lar y�z�ne kapal�d�r.Sana,”Ne istiyorsun” diyen var m�? �imdiye kadar bir kap� a��ld� m�?Buyur eden oldu mu? �stenmeyen yere gidilir mi? Allah senin bu yalvar�p yakarmana �nem verseydi dileklerini kabul ederdi, bir cevap verirdi.

Bo�una k�rek �ekip durma..”

Adam, kendine gelen bu d��nceyi do�ru bulup g�nl� k�r�ld�, ba��n� yere koyup zikretmeden h�z�n i�inde uyudu. R�yas�nda ona, ”Neden Allah’� zikretmeden uyudun bug�n?” dendi.. Adam, “Yalvar�p �a��rmalar�ma

bir cevap gelmiyor ki... Kap�dan kovuldu�umu anlad��m i�in art�k o kap�y� �alm�yorum” dedi.. Adama ��yle dendi: (Senin Allah demen, Onun kabul etmesi, Buyur demesi sayesindedir.. Senin yalvar��n, Allah'�n senin ruhuna duyurmas�ndand�r.. Senin gayretlerin, Allah'�n seni kendine yakla�t�rmas�ndand�r.. Senin korkun, sevgin, �midin, Allah’�n l�tfu iledir.. Senin her “Ya Rabbi” demenin alt�nda, Allah’�n “Buyur kulum” demesi vard�r. Gafilin, cahilin g�nl� bu duadan uzakt�r.. Gafiller dua edemez.. ��nk�, “Ya Rabbi“ demeye g�� yetiremez.. Onun a�z�nda da, dilinde de kilit vard�r. Dert i�inde iken de a�lay�p s�zlayamaz.. Allah ona dert, a�r�, s�z�, gam, keder vermez.. Verse de o doktor der, Allah diyemez.. Art�k anla ki, Allah’a dua etmeni, Onu �a��rman� sa�layan dert, d�nya saltanat�ndan daha iyidir.. Dertsiz dua so�uktur. Dertliyken yap�lan dua ise g�n�lden kopup gelir, makbuld�r..)

Adam r�yadan uyan�nca, sevinir ve yeniden dua etmeye ba�lar ve murad�na kavu�ur.. G�nahk�r m�sl�man�n duas�, kabule �ayan de�ilse de, cenab-� Hak, dua edenin elini bo� �evirmez.. Dua sebebiyle ya g�nahlar affolur, ya gelecek bir bela �nlenir, ya mevcut bir bela kalkar, yahut ahirette b�y�k sevaba kavu�ulur..

G�nah i�inde y�zen bir kimsenin d�nya i�leri ile ilgili duas�n�n kabul olmas�, isteklerine kavu�mas�, onun aleyhine olur.. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:

(M�min dua etti�i zaman, Allah� te�l�, Cebrail aleyhisselama, "�ste�ini hemen yapma, ben onun sesini seviyorum" buyurur.. G�nahk�r dua edince de, "Bunun iste�ini hemen yerine getir, ben onun sesini sevmiyorum" buyurur..) [�bni Neccar]

K�firin yapt�� duan�n hemen kabul olmas�n�, m�minin duas�n�n gecikmesini merak eden meleklere Allah� te�l� buyuruyor ki: (Ben k�fire ve sesine gazap ederim.. Beni anmas�n, bana dua etmesin diye hemen iste�ini veririm. M�mini ve yalvarmas�n� severim.. Benden ve beni anmaktan uzak durmamas� i�in isteklerini geciktiririm..) [Ramuz]

Namaz k�l�p da Ya Rabbi diyen kuluna, Allah� te�l�, (Lebbeyk = S�yle yap�ls�n) buyuruyor. Namaz k�lmayan kimseye, b�yle s�ylemez.. Onun duas� kabul olunacak yere getirilmez..

Cemaatlere bak��m�z nas�l olmal�d�r?

M�sl�manlar i�erisinde de�i�ik isimler alt�nda cemaatler bulunmaktad�r. Bu durum �slam�n b�l�nm��l��n� g�stermez. �slamiyete uygun olan cemaatler bir �niversitenin fak�lteleri gibidir. Hepsi ayn� amaca hizmet eder ve birbirini tamamlar.

Cemaatle�me toplumdaki insanlar�n f�tratlar�n�n farkl�l��ndan kaynaklanan bir ihtiya� sonucu ortaya ��kar. �nsanlar kendi f�tratlar�na uygun ��retisi olan cemaatin sohbetlerine kat�larak �slamiyete daha iyi hizmet etme imkan� bulurlar. Ancak �u da vard�r ki cemaatler bu faydal� konumlar�n� birbirlerini inkar ve red etmedikleri s�rece s�rd�r�rler. Aksi halde dinin geli�imine engel olurlar.

Her cemaat ehlinin ba�kas�n�n da hizmet yapt��n� kabul etmesi �art�yla en iyi hizmeti kendi cemaatinin yapt��n� d��nmesi do�ald�r. Fakat sadece kendisinin hizmet etti�ini d��nmesi ve di�er cemaatleri k�t�lemesi taassup i�erisinde oldu�unu a��k�a g�sterir.

�stikametli cemaatlerde ya da cemaate devam eden baz� �ah�slarda g�r�len hatalara bak�larak cemaatlere cephe almak son derece hatal� bir davran��t�r. F�trat ve d��nceye ba�l� farkl�l�klara hata g�z�yle bakmamak �art�yla ortada a��k bir hata oldu�u d��n�l�yorsa yeri geldi�inde bu hatan�n tahakk�mle de�il, l�tufla ve medeni bir �ekilde d�zeltilmesine �al��lmal�d�r.

Hz Muhammed (S.A.V) ni�in �ok evlenmi�tir?

Bilindi�i gibi onun s�nnetinin b�y�k bir k�sm� insanl��n yar�s�n� te�kil eden kad�nlarla ilgilidir. Bu bilgileri di�er m�sl�man kad�nlara iletebilmek ancak ya�lar� ve hayat �artlar� itibariyle �ok �e�itli kad�nlar vas�tas�yla m�mk�nd�.

Hz peygamberin han�mlar� kendi d�nemlerindeki kad�nlar�n hukuk dan��manlar� olduklar� gibi kendilerinden sonraki han�mlar i�in de �nemli bir bilgi kayna��n� olu�turmu�lard�r. Bu g�revlerine Kur'an-� Kerim de i�aret edilmi�tir. Bunun hikmetlerinden biriside hz peygamberin hak oldu�unun bir delilinin burada bulunmas�d�r.

��yle ki insan�n �zel hayat�nda her t�rl� ikiy�zl�l�k �rt�leri d��er ki�inin ne oldu�u tam olarak ortaya ��kar. ��nk� birisinin uzun s�re ve �zel hayat�na girmi� bir �ok zeki insan�n dikkatli g�zlemleri alt�nda kendi ger�ek ki�ili�ini gizlemesi m�mk�n de�ildir. E�er Hz peygamberin en k��k bir ikiy�zl�l�k ve samimiyetsizli�i bulunsayd� bu mutlaka farkedilir ve yay�l�rd�. Oysa bak�yoruz ki b�t�n o han�mlar Hz Peygamberin sa�lam karakteri �zerinde ittifak ediyorlar.

De�i�ik f�trat ve kabiliyetteki Peygamber han�mlar� �mmete ders verme g�revini en iyi bir �ekilde yapm��lard�r. M�sl�man kad�nlar gelip onlardan �zel durumlar� sorup ��reniyorlard�.

Bunlardan

1. Hz Ai�e 2000 den fazla hadis rivayet etmi� ve m�sl�manlar�n bir�ok �zel sorular�na cevap vermi�tir. Resulullahtan sonra ya�ayan t�m han�mlar� y�llarca m�minlerin sorular�na cevap verip �slam� kayna��n zenginle�mesine sebep olmu�lard�r.

2. Evlilik ba��, o �a��n insanlar� aras�nda en etkili dostluk ve anla�ma olarak alg�lan�yordu.

Evlendi�i han�mlar�n bir k�sm� ise baz� topluluklar�n �slamiyete �s�nd�r�lmas� i�in bir akrabal�k ba�� olu�turmak gibi siyasi sebepler ta��yordu. Nitekim bu evlilikler dinin yay�lmas�nda �ok etkili olmu� bir�ok d��man kabile ve ki�iler bu �ekilde m�sl�man olmu�lard�r.

3.Yine evlendi�i han�mlar�n bir k�sm� ise sava� sonunda �ocuklar�yla dul kalm�� ya�l� kad�nlard� ki bunlar�n himayesi sa�lan�yordu. Bu yard�m ba�ka t�rl� yap�lamazd� ��nk� kad�nlar 60-65 ya��nda bile olsalar bu�ekilde dedikodu ka��n�lmaz olurdu. Hz Ai�eye m�naf�klar taraf�ndan iftira at�lmas� bu durumun hassasiyetini ortaya koyuyordu. Zaten bu evlilikleri kad�nlar�n istek ve r�zalar� ile olmu�tu.

4. Hz Muhammed hi� adet olmad�� halde (bilhassa toplumun y�ksek mevkisinde bulunanlara) Mariye ve Safiyye adl� cariye(esir kad�n) ile evlenerek toplumun cariyelere bak�� a��s�n� de�i�tirmi�tir. Onlardan evlenmeden de faydalanmak m�mk�n oldu�u halde evlenerek stat�lerini y�kseltti.

Onun evlenmelerinden herbirisi ya dini ya toplumsal yada siyasi bir hedef g�d�yordu. Evlilikleri nefis i�in yapsayd� dul, ya�l� kad�nlarla ve cariyelerle evlenmek yerine en gen� ve g�zel kad�nlarla evlenmek onun elindeydi.

Hz Muhammed (s ) evliliklerini nefsi i�in yapmam��t�r?

�

�ncelikle onun gen�li�ine bakt��m�zda �ok edepli bir gen�lik s�rd��n� g�r�yoruz. Misyo Miyor ; "Muhammed'in Hayat�" adl� eserinde diyor ki :

"Elimizdeki b�t�n kaynaklar m�ttefiktirler ki, Muhammed gen�li�inde �ok namuskar ve edebte emsali g�r�lmeyen bir kimse imi�."

Hz. Muhammed (s ) evliliklerini nefsi i�in yapmad��na dair say�s�z delil vard�r. Bunlardan baz�lar� ise;

1. nefsini d��nen hi�bir kimse 25 ya��nda iken 40 ya��ndaki bir dul han�mla evlenmez. Evlense bile bilhassa �ok evlili�in yap�labildi�i bir ortamda bu evlili�i 25 sene, han�m� tamamen ya�lanana kadar devam ettirmez.

2. Peygamberlik gibi mutlak bir otorite ile birlikte devlet ba�kanl�� da kendisine ait iken nefsine d��k�n olsayd� sadece Hz Ai�e bakire olmak �zere evliliklerini a�a��da belirtilen �artlardaki han�mlarla m� yapard�!

Evlendi�i han�mlar:

Hz. Sevde: 53 ya��nda, dul.

Hz. Ai�e: Peygamberimizin dul olmayan tek e�idir.

Hz. Hafsa: Dul,

Huzeyfe k�z� Zeynep: 60 ya��nda dul,

�mm� Seleme: 65 ya��nda 4 �ocuklu dul,

Cah� k�z� Zeynep: Dul,

�mm� Hab�be: 55 ya��nda dul,

C�veyriye, Safiye: Esir (esir ve cariyelerle evlenmek adet de�ildi)

Meymune: 2 �ocuklu dul,

M�s�rl� Mariye: Cariye

Nefsine d��k�n mutlak otoriteli bir devlet y�neticisinin 65 ya��ndaki 4 �ocuklu ya�l� bir han�mla evlenebilece�ine ihtimal vermek m�mk�n de�ildir. Hele o �lke insanlar�n erken olgunla��p erken ya�land�� bir yer ise.

3. Yak�n�nda bulunan ve her f�rsatta hatas�n� arayan o zaman m��rikleri ona bu konuda en ufak bir karalama yapmam��lard�r.

N�b�vvet davas�n� ilan etti�inde kendisine seni ba��m�za getirelim, yada istersen para verip zengin yapal�m yada en g�zel k�zlar�m�zla evlendirelim demeleri �zerine "Bir elime Ay'� bir elime G�ne�'i verseniz yine davamdan vazge�mem" demi�tir.

�

Kaynak: http://www.islamicevaplar.org/